SaaS деген не: қарапайым тілмен, мысалдар және өз SaaS-өніміңізді қалай құруға болады

SaaS (Software as a Service, «қызмет ретіндегі бағдарламалық қамтамасыз ету») — бағдарлама әзірлеушінің бұлтында жұмыс істейтін, ал пайдаланушылар оған браузер немесе қосымша арқылы кіріп, жазылым үшін төлейтін модель. Өз серверлеріңізге ештеңе орнатудың, мәңгілік лицензия сатып алудың және қолмен жаңартудың қажеті жоқ: қолжетімділікті, деректерді сақтауды, қауіпсіздікті және жаңа нұсқаларды жеткізуші өз мойнына алады. Таныс мысалдар — Zoom, Google Workspace, amoCRM, Notion, бұлттық Битрикс24.

SaaS қарапайым тілмен

Фильм көрудің екі тәсілін салыстырыңыз. Бұрын DVD-диск сатып алатынсыз: бір рет төледіңіз, диск сіздікі, бірақ онда жаңа фильмдер пайда болмайды, ал сызылып қалса — бұл өз проблемаңыз. Бүгін онлайн-кинотеатрға жазыласыз: ай сайын төлейсіз, кез келген құрылғыдан көресіз, ал кітапхана мен сапа өздігінен жаңарып отырады.

Бағдарламалармен де дәл осылай болды. Бұрын бухгалтерияны немесе CRM-ді компания компьютерлеріне орнатып, қораптық лицензия сатып алып, әр жаңарту үшін маман шақыратын. SaaS моделінде компания сервисті браузерде ашады, пайдаланушылар саны немесе тариф үшін төлейді және әрдайым өзекті нұсқада жұмыс істейді.

SaaS моделі қалай жұмыс істейді

• Бағдарлама мен деректер бұлтта. Серверлерді, дерекқорларды және сақтық көшірмелерді жеткізуші ұстайды. Клиентке тек интернет пен браузер керек.

• Бір өнім — көп клиент. Әдетте барлық клиент қосымшаның бір данасын пайдаланады, бірақ олардың деректері бір-бірінен оқшауланған. Мұндай архитектура көпжалдаушылық (multi-tenant) деп аталады.

• Жазылым бойынша төлем. Ай сайын немесе жылына, көбіне — әр пайдаланушы үшін немесе функциялар жиыны әртүрлі тарифтер бойынша. Жиі тегін сынақ кезеңі немесе тегін тариф (freemium) болады.

• Клиенттің қатысуынсыз жаңарту. Жаңа функциялар мен түзетулер бәріне бірден, орнатусыз шығады.

• Кез келген құрылғыдан қолжетімділік. Компьютер, планшет, телефон — аккаунтқа кірсеңіз жеткілікті.

SaaS, PaaS және IaaS: айырмашылығы неде

Үшеуі де — бұлттық модельдер, бірақ клиент әртүрлі «дайындық» деңгейін алады.

• IaaS (Infrastructure as a Service, қызмет ретіндегі инфрақұрылым) — виртуалды серверлерді, дискілерді және желілерді жалға алу. Қалғанының бәрін — операциялық жүйені, дерекқорларды, қосымшаның өзін — өзіңіз орнатып, қолдайсыз.

• PaaS (Platform as a Service, қызмет ретіндегі платформа) — әзірлеушілерге арналған дайын орта: серверлер, дерекқорлар және орналастыру құралдары бапталған, тек өз кодыңызды жазып, іске қосу қалады.

• SaaS (Software as a Service) — толығымен дайын қосымша. Клиент «ішкі жағын» ештеңе баптамайды, жай ғана сервисті пайдаланады.

Тамақпен қарапайым ұқсастық: IaaS — жалға алынған бос ас үй, PaaS — плитасы мен азық-түлігі бар, бірақ өзіңіз пісіретін ас үй, SaaS — мейрамханадан жеткізілген дайын тағам.

Маңызды: көптеген SaaS-өнімдердің өзі IaaS немесе PaaS негізінде құрылған — әзірлеуші инфрақұрылымды жалға алады, ал клиенттерге дайын сервис сатады.

SaaS мысалдары

• Коммуникация: Zoom, Slack, корпоративтік мессенджерлер.

• Кеңсе жұмысы және құжаттар: Google Workspace, Microsoft 365, Notion.

• Сату және CRM: amoCRM, бұлттық Битрикс24, Salesforce.

• Бухгалтерия және есеп: бұлттық есеп сервистері, онлайн-кассалар, қойма жүйелері.

• Салалық сервистер: салондар мен клиникаларға онлайн-жазылу жүйелері, мейрамханаларға арналған бағдарламалар, онлайн-мектеп платформалары, логистика сервистері.

Соңғы топ кәсіпкерлер үшін әсіресе қызықты: тар салалық SaaS-өнімдер (оларды вертикалды деп атайды) нақты бизнестің нақты міндетін шешеді және көбіне әлемдік алпауыттармен емес, Excel кестелерімен және қол жұмысымен бәсекелеседі.

SaaS-тың артықшылықтары мен кемшіліктері

SaaS пайдаланатын компаниялар үшін

Артықшылықтары:

• жылдам бастау — айлап енгізудің орнына тіркелу;

• лицензиялар мен серверлерге ірі бастапқы шығын жоқ;

• жаңарту, қауіпсіздік және сақтық көшірме — жеткізушінің жағында;

• пайдаланушыларды қосу немесе алып тастау оңай.

Кемшіліктері:

• деректер жеткізушіде сақталады — нақты қай жерде және қалай қорғалатынын тексеру маңызды;

• интернетке және сервистің тұрақтылығына тәуелділік;

• жылдар бойғы жазылым бір реттік сатып алудан қымбатқа түсуі мүмкін;

• баптау мүмкіндігі шектеулі: процесті сервиске бейімдеуге тура келеді, керісінше емес.

SaaS-өнім жасайтындар үшін

Артықшылықтары: тұрақты, болжамды табыс (MRR — ай сайынғы қайталанатын түсім), шығындар пропорционалды өспей-ақ масштабтау, өнімді дамыту үшін пайдаланушылардың мінез-құлқы туралы деректер.

Кемшіліктері: өнімді «тапсырып, ұмытып кетуге» болмайды — тұрақты қолдау, инфрақұрылым және даму қажет; клиенттер кез келген айда кетуі мүмкін, сондықтан бір реттік сатудан гөрі ұстап қалу маңыздырақ; алғашқы айларда түсім аз, ал әзірлеу мен маркетинг шығындары бар.

Бизнеске өз SaaS-ы қашан керек

Дайын сервистер көп, бірақ өз SaaS-өніміңіз екі жағдайда мағыналы.

1. Сервисті нарыққа сатқыңыз келеді. Салаңызды іштей білесіз және қолданыстағы шешімдер нашар жабатын міндетті көресіз: локализация жоқ, жергілікті төлем сервистерімен және мемлекеттік жүйелермен интеграция жоқ, қазақ тілі қолдауы жоқ, жергілікті ерекшеліктер ескерілмеген.

2. Өз сараптамаңызды цифрландырасыз. Мысалы, логистикалық немесе сервистік компания ішкі құралын серіктестер мен клиенттерге арналған өнімге айналдырып, жаңа табыс көзін алады.

Егер тек өз компанияңызға арналған ішкі жүйе керек болса, бұл әдетте SaaS емес, архитектура мен бюджетке басқаша тәсілі бар тапсырыс бойынша әзірлеу.

SaaS-өнімді қалай құруға болады: қадам бойынша

1. Проблеманы тексеріңіз. 10–15 әлеуетті клиентпен сөйлесіңіз: міндетті қазір қалай шешеді, бұл қаншаға түседі, шешім үшін ай сайын төлеуге дайын ба.

2. Монетизация моделін анықтаңыз. Пайдаланушы үшін, көлем үшін (тапсырыстар, қызметкерлер, нүктелер) немесе функциялар жиыны әртүрлі тарифтер. Әзірлеуді өтеу үшін қанша клиент керек екенін алдын ала есептеңіз.

3. MVP іске қосыңыз. Бір негізгі сценарийі, тіркелуі, жазылым төлемі және қарапайым әкімші панелі бар алғашқы нұсқа. Тәсіл туралы толығырақ — MVP деген не мақаласында.

4. Дұрыс архитектура салыңыз. Көпжалдаушылық, рөлдер мен қолжетімділік құқықтары, сақтық көшірме, логтау, деректер қауіпсіздігі. Мұны кейін қайта жазу бірден жасағаннан қымбат.

5. Төлем мен аналитиканы қосыңыз. Қайталанатын төлемдер, заңды тұлғаларға шоттар, белсендіру және кету метрикалары — бұларсыз модельдің жұмыс істейтінін түсінбейсіз.

6. Деректерге сүйеніп дамытыңыз. Клиенттер көбірек төлеуге дайын функцияларды қосыңыз және кеткендердің неге кеткенін бақылаңыз.

Орындаушыны таңдауға уақыт бөлген жөн: өнімнің нөлден қайта жазусыз өсе алатыны соған байланысты. Бұл сұрақты custom SaaS үшін мердігерді қалай таңдау керек материалында талдадық.

SaaS әзірлеу қанша тұрады

Құны рөлдер санына, интеграцияларға, платформаларға (веб, мобильді қосымшалар) және қауіпсіздік талаптарына байланысты. Ақылға қонымды стратегия — бірден «үлкен платформа» салмай, MVP-ден бастап, клиенттер саны өскен сайын дамытуға инвестиция салу.

Бағдар үшін: LEGKO-да веб-қосымшаның MVP-і 2–4 аптада әзірленеді, құны — $4 399-дан бастап. Үнемі дамып отыратын SaaS үшін Time & Material моделі ыңғайлы — бөлінген команданың нақты орындаған жұмысы үшін төлем.

Релизден кейінгі шығындарды да ұмытпаңыз: хостинг, мониторинг, қолдау және даму. Оларды қалай есептеу керектігі — іске қосқаннан кейінгі өнімді қолдау құны туралы мақалада.

Білуге тұрарлық SaaS метрикалары

• MRR / ARR — ай сайынғы және жылдық қайталанатын түсім.

• Churn (кету) — бір айда жоғалтатын клиенттер немесе түсім үлесі.

• CAC — бір төлейтін клиентті тарту құны.

• LTV — клиент сервисті пайдаланған бүкіл уақытта әкелетін ақша. Сау модель — LTV CAC-тан айтарлықтай көп болғанда.

• Белсендіру — тіркелгендердің ішінен өнімнің алғашқы құндылығына дейін жеткендердің үлесі.

Жиі қойылатын сұрақтар

SaaS қалай ашылады

Software as a Service — «қызмет ретіндегі бағдарламалық қамтамасыз ету».

SaaS кәдімгі бағдарламадан немен ерекшеленеді

Кәдімгі бағдарламаны сатып алып, өз компьютеріңізге немесе серверіңізге орнатасыз. SaaS жеткізушінің бұлтында жұмыс істейді, интернет арқылы қолжетімді және жазылыммен төленеді.

SaaS-та деректерді сақтау қауіпсіз бе

Сенімді жеткізушілерде — иә: деректер шифрланады, тұрақты түрде көшірмесі жасалады, қолжетімділік шектеледі. Сервисті таңдамас бұрын деректердің физикалық түрде қай жерде сақталатынын және бұл заңнама мен салаңыздың талаптарына сай келетінін нақтылаңыз.

SaaS-ты конструкторда жасауға бола ма

Идеяны тексеру үшін — кейде иә. Бірақ төлейтін клиенттер, көпжалдаушылық, интеграциялар мен жүктеме пайда болғанда, конструкторлар тез шектеулерге тіреледі. Сондықтан өсуге бағытталған өнімді бірден қалыпты стекте құрған дұрыс.

SaaS-ты іске қосуға қанша уақыт керек

Негізгі сценарийі мен жазылым төлемі бар алғашқы нұсқаны (MVP) бірнеше аптада іске қосуға болады. Одан әрі өнім үздіксіз дамиды — бұл SaaS-тың қалыпты өмірі.

Өз салаңызға арналған SaaS-сервис идеясы бар ма? Біздің кейстерді қараңыз және коммерциялық ұсыныс сұраңыз — MVP-ді тұжырымдауға, монетизация моделін таңдауға және алғашқы нұсқаны іске қосуға көмектесеміз.